Startup Việt Nam: Hãy ngừng nói và làm việc

Đây là một bức thư cá nhân từ một người viết bài công nghệ gửi đến tech startup ở Việt Nam, nếu bạn không thích tiêu đề, bạn có thể đi ra. Nếu bạn muốn tranh luận, hãy để lại nhận xét ở dưới, tôi luôn sẵn sàng chào đón những ý kiến trái chiều.

 

Tôi bắt đầu cộng tác với .vn từ tháng 3 năm 2013 đến nay, phụ trách viết phỏng vấn. Tôi luôn cảm ơn những kinh nghiệm, kiến thức, cơ hội mà Action mang lại cho mình từ khi tôi còn là một người mới trong nghề, không hề có bất cứ chuyên môn gì về báo chí.  Tôi đã có cơ hội được chạm đến thế giới của tech startup, của sự say mê, của những khát khao, hoài bão và của cả sự hoang tưởng lẫn thiếu thực tế đến đáng buồn. Startup Việt Nam không chỉ là thiếu về số lượng mà ngay cả chất lượng cũng quá thấp. Đã có không dưới 10 lần tôi nghe những nhận xét như khó tìm một startup tốt để đầu tư tại thời điểm hiện nay. Ngay cả bản thân tôi cũng thường xuyên hát bài ca “hoang mang” khi nói chuyện với nhiều tech startup mà tôi gặp.

 

Nhiều bạn trẻ Việt Nam thường quan tâm về những lớp vỏ hào nhoáng bên ngoài như xuất hiện trên báo chí, đạt giải trong các cuộc thi…Họ bị quay cuồng trong một ma trận đi dự các sự kiện và chia sẻ về những ý tưởng với những người cùng cảm hứng (hay nói theo ngôn ngữ dân gian là chém gió tạo bão). Trong khi việc quan trọng nhất là ngồi làm sản phẩm, nghe phản hồi để hoàn thiện sản phẩm thì startup lại lờ đi hoặc làm thiếu quyết liệt và nửa vời. Tôi đã từng kinh hoàng vì nhận một thiết bị chống trộm quá tệ cho việc viết bài Review, và khi tôi thông báo với startup cung cấp sản phẩm, không một ai gửi email hỏi tôi sản phẩm gặp lỗi gì, lỗi như thế nào…Họ thỏa mãn vì họ đã đạt được một giải nào đó dành cho tech startup ở Indonesia, và họ nghĩ rằng giải thưởng được trao bởi hội đồng chấm giải nước ngoài có thể chứng minh cho sự thành công của sản phẩm khi đem đến một thị trường rộng lớn với hàng triệu người dùng khác biệt về văn hóa và lối sống. Họ chưa bao giờ nghĩ về những hậu quả họ gây ra cho xã hội nếu sản phẩm bị lỗi đồng loạt.

 

Nhiều bạn startup rất siêng cập nhật Facebook về những khó khăn trở ngại gặp phải trên đường khởi nghiệp. Tôi không thể nào hiểu được ý nghĩa của việc mỗi ngày update status của Facebook về mình vất vả như thế nào, đau khổ như thế nào trong khi sản phẩm vẫn còn què quặt. Vậy đau khổ, vất vả của các bạn có ý nghĩa gì ở đây khi bạn không hoài thai ra bất kì điều gì cho xã hội này tốt hơn? Những lời tán dương online và off online, những like của mạng xã hội Facebook không đóng góp gì cho tech startup Việt Nam nhiều ngoài làm cho một cơ số các bạn trẻ chìm đắm trong ảo ảnh của sự giàu có và một tương lai thành công quá dễ dàng như đọc một quyển sách. Nhà đầu tư không nhìn vào nó để quyết định việc có đầu tư vào bạn hay không, họ nhìn vào sản phẩm, họ nhìn vào bạn, họ nhìn vào con số, họ nhìn vào team, họ nhìn những đôi chân có đứng trên mặt đất hay đang mọc cánh bay đi nơi khác…Hãy nghĩ kĩ đi, bạn startup vì cái gì, hay bạn chỉ muốn đuổi theo hư ảnh của danh vọng?

 

 

Ý tưởng, ý tưởng, ý tưởng…Bất cứ nơi nào tôi đi, ý tưởng cũng được các bạn đem ra chia sẻ và dùng những ngôn từ có cánh như “độc đáo”, “đầu tiên”, “sáng tạo”, “thay đổi”…Hình mẫu của những gã khổng lồ Google và Apple có sức ảnh hưởng mạnh đến nỗi các bạn nghĩ ý tưởng là căn nguyên và cốt lõi của mọi sự thành công trên đời này. Xin lỗi, nhưng tôi có hai điều mong các bạn cần và bắt buộc phải hiểu: Trên thế giới này, gần như không còn ý tưởng nào gọi là đầu tiên hoặc chưa ai/ mình bạn nghĩ ra đâu. Hãy hỏi Google và lục tung Quora trước khi đi đến nơi nào và nói với mọi người những từ trên. Và ý tưởng có thể quan trọng, nhưng thực hiện nó như thế nào quan trọng hơn nữa để tạo ra giá trị đến người dùng. Một ý tưởng sẽ mãi là một ý tưởng nằm lẻ loi trên trang giấy trắng nếu bạn không có khả năng thực hiện nó tốt. Ý tưởng sinh ra chỉ để chết đi như chưa từng tồn tại vì không thực hiện được thì có ý nghĩa gì?

 

Nhiều startup mà tôi gặp, các bạn thích chia sẻ về hoài bão, về những giá trị cho xã hội, về đam mê, về nhiệt huyết, về mong muốn được một lần cháy cho thỏa cái tuổi trẻ vốn bị xã hội này ép khung đến đau khổ, về một giấc mơ chưa thành hình nào đó nơi hàng triệu người sử dụng sản phẩm của bạn. Nhưng các bạn hiếm khi bao giờ nói với tôi về những vấn đề thực tế, về khó khăn, về cách giải quyết khó khăn, về con số…Các bạn à, sản phẩm, công ty, con người không chỉ sống bằng đam mê, họ còn sống bằng cơm áo gạo tiền nữa. Mơ thì đẹp và đời thì thường không được như mơ.

 

Đừng để những quyển sách và khóa học làm giàu không khó mị dân nữa, hiện thực đang ở đây, ở ngay trước mặt các bạn, ở ngay trên mặt đất này chứ không phải một nơi nào khác. Bạn không phải là Steve Jobs, bạn chẳng giỏi như ông ấy. Bạn là bạn, một kẻ còn nhiều điều chưa hoàn thiện và vẫn đang trên con đường học hỏi. Đừng đem cuộc sống của một con người vĩ đại để áp dụng lên một cá thể nhỏ bé như vậy. Ngay cả Bill Gates cũng bỏ học trường Harvard chứ không phải là một ngôi trường đại học vô danh nào đó, vì vậy tôi hy vọng sẽ không phải nghe những tâm sự bỏ học để đi làm giàu nữa chỉ vì nghĩ rằng mình có thể thành Bill Gates của xứ sở Việt Nam.

 

Sau khi đọc bức thư này, nếu các bạn sẽ tìm thấy điều gì đó cho mình, tôi mong các bạn hãy ngừng nói và bắt tay làm. Hoặc nếu các bạn không tìm thấy điều gì đó thì cũng không quan trọng, lựa chọn là ở bạn, cuộc sống là của bạn.

 

Chúc bạn cuối năm vui vẻ. (Thực ra, tôi không nghĩ nhiều người sẽ vui khi đọc bức thư này).

 

P/S: Bức thư không mang yếu tố đánh đồng cả một tập thể tech startup ở Việt Nam, vẫn có rất nhiều startup tôi ngưỡng mộ với những con người thực tế, biết mình muốn gì, im lặng và làm việc.

 

Cheers,
Tống Trần