Tại sao nhà đầu tư nước ngoài “lạnh nhạt” với startup Việt?

Có thể nói hoạt động đầu tư vào các công ty khởi nghiệp Việt Nam từ những nhà đầu tư nước ngoài trong 2 năm nay có phần im ắng hơn hẳn. Nhìn sang các thị trường trong cùng khu vực như Indonesia, Malaysia hay Thái Lan, các thương vụ đầu tư liên tục được công bố rộng khắp. Tại sao nhà đầu tư nước ngoài “lanh nhạt” với startup Việt?
Những lý do sau đây mang tính suy nghĩ chủ quan từ người viết theo sự quan sát và cóp nhặt thông tin từ một số trường hợp cụ thể, không có hàm ý tất cả đều đúng trong tất cả trường hợp: 


Big-guy-little-guy1. Thị trường Việt Nam quá nhỏ cho các mô hình sản phẩm kinh doanh dựa trên nền tảng Internet. 
Có thể Việt Nam là một thị trường bán lẻ hấp dẫn, đầy tiềm năng, thế nhưng khi nhìn vào thị trường dành cho sản phẩm Internet – mô hình hoạt động mà hầu hết các công ty khởi nghiệp công nghệ non trẻ đang theo đuổi – con số doanh thu từ lĩnh vực này còn quá nhỏ. Các công ty thường vất vả và tốn nhiều chi phí để tạo lòng tin ở người dùng trước khi thu được tiền từ người dùng, dĩ nhiên ở một chặng đường dài hơi, “chi phí tạo lòng tin” này không hề nhỏ đối với một startup. Đôi lúc, các startups thời gian đầu ra mắt sản phẩm rất rầm rộ nhưng luôn phả đối mặt với việc làm sao để sống sót trước khi phát triển lớn mạnh. Công nghệ thay đổi thì nhanh, mỗi ngày, nhưng nếu thị trường xoay chuyển quá chậm thì sẽ nghiền nát startups trước khi có bất cứ đối thủ lớn nào nuốt chửng.
2. Những nhà sáng lập ở Việt Nam hiếm khi tạo cơ hội cho mình ở thị trường nước ngoài. Một nhà đầu tư có kinh nghiệm lâu năm trong lĩnh vực này từng chia sẻ việc ông tiếp xúc với các nhà sáng lập ở các quốc gia khác nhau trong Đông Nam Á, ông nhận ra rằng những nhà sáng lập ông từng gặp và tiếp xúc tại Việt Nam đều không muốn đặt chân sang vùng trời mới, thử thách giới hạn an toàn của bản thân họ. Vì thế, loay hoay ở một thị trường nhỏ không thể phát triển và không dám giải phóng tầm nhìn của mình sang các nước tương đồng trong khu vực, những nhà đầu tư nước ngoài hết sức e ngại về rủi ro họ phải đối mặt trong tương lai.
3. Nhà sáng lập làm việc vẫn thiếu chuyên nghiệp, chưa thực sự chủ động tiếp cận và giới thiệu mình với nhà đầu tư cũng như chưa biết cách làm việc với nhà đầu tư. Một số nhà sáng lập còn không biết tiếng Anh, ngôn ngữ giao tiếp cơ bản để làm việc với nhà đầu tư nước ngoài, nên chính họ tự giới hạn cơ hội của mình nhiều lần. Bên cạnh đó, nhà sáng lập thường có suy nghĩ “nước đến chân mới nhảy”, họ không có một kế hoạch gọi vốn từ trước đó mà chỉ khi gần cạn tiền hoặc không còn đường xoay sở, họ mới suy nghĩ đến nhà đầu tư như một phao cứu sinh hơn là trân trọng nhà đầu tư như một đối tác. Ngay từ bây giờ, nếu bạn đang dự định gọi vốn, hãy đảm bảo rằng đã tự tìm hiểu những nhà đầu tư phù hợp, tiếp cận họ bằng việc gửi pitching deck và hàng tháng cập nhật cho họ những chỉ số tăng trưởng mới của sản phẩm, kiên nhẫn và duy trì điều này trong suốt một thời gian dài sẽ tạo được dấu ấn đẹp trong mắt nhà đầu tư.
4. Nhà đầu tư gặp những trường hợp tiêu cực trong quá trình tìm hiểu đầu tư. Hi vọng đây chỉ là những trường hợp cá biệt. Một số nhà đầu tư nước ngoài than phiền rằng họ cảm thấy bị lừa và mất thời gian vô ích trong quá trình tham gia tìm hiểu một số thương vụ để đầu tư. Những con số đẹp đẽ được bày vẽ ra trước đó, khi nhìn vào thực tế báo cáo tài chính hay hoạt động nội bộ của công ty, tất cả đều sai lệch. Khi ráp nối những con số báo cáo và kết quả cuối cùng lại, mọi thứ không khớp và phi logic. Thật đáng buồn khi trường hợp này thỉnh thoảng vẫn xảy ra khi một số người vì trục lợi cá nhân mà làm giả sổ sách giấy tờ hay tô điểm những con số thật đẹp trước giai đoạn đầu tư, để rồi sau đó khi mọi thứ trắng đen tỏ tường đã khiến nhiều nhà đầu tư mất dần lòng tin với startups trong nước.
5. Việt Nam có rất nhiều sản phẩm, mô hình nào cũng có nhưng thiếu tính quyết liệt và niềm tin vào chính sản phẩm của mình. Startups Việt thường có trạng thái “lửng lơ” vì các yếu tố khách quan kiềm hãm: thị trường trong nước thì nhỏ, nhưng để ăn miếng bánh thị trường cũng không dễ dàng vì bị các công ty nước ngoài “hất cẳng” bằng tiền; thị trường nước ngoài nhìn thì thèm thuồng nhưng cực kỳ khó xơi và mức độ cạnh tranh còn khốc liệt hơn. Thế nên các mô hình sản phẩm của startups Việt thường nửa nạc nửa mỡ, nửa Tây nửa Ta, nửa tập trung trong nước, nửa muốn vươn ra nước ngoài nhưng không biết làm bằng cách nào. Sự thiếu quyết liệt và niềm tin vào sản phẩm của mình khiến cho nhà đầu tư hơi e dè vì ngay cả khi họ có thể đầu tư rất nhiều tiền để giúp startups đó trở thành số 1 trên thị trường, startups chưa chắc đã biết cách sử dụng tiền hợp lý và kiếm lại tiền từ nguồn đầu tư ban đầu mình đã bỏ ra.
Theo bạn còn những lý do nào khiến nhà đầu tư nước ngoài vẫn “lạnh nhạt” với startups Việt? Chia sẻ ý kiến & suy nghĩ của bạn cùng .vn tại https://www.facebook.com/www.action.vn?fref=ts nhé!